کمبود منابع نظام سلامت، تخت بیمارستانی یا نیروی انسانی

اخیراً، برخی از مسئولان عالی­رتبه حوزه سلامت، به موضوع کمبودِ تخت بیمارستانی در کشور ورود کرده ­اند و کمبود تخت بیمارستانی در کشور را موجب وارد آمدن فشارِ مضاعف، به مردم و جامعه پزشکی ذکر کرده ­اند. و در مواردی بهبود برخی شاخص­های بخش سلامت را منوط به افزایش کمی تخت­ های بیمارستانی در کشور دانسته ­اند.

این نوشته، به بررسی تعداد تخت بیمارستانی و نیروی انسانی بالأخص پزشک و پرستار در بخش سلامت کشور و کشورهای منطقه شرق مدیترانه می­پردازد ازجمله نتایج این بررسی می­توان به وضعیت مطلوب تخت بیمارستانی و وضعیت بحرانی نیروی انسانی در بخش سلامت کشور در مقایسه با کشورهای منطقه اشاره کرد، درحالی‌که بر اساس ماده اول قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، مسئول سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و اجرا در تربیت نیروی انسانی بخش سلامت بر عهده وزارت خانه بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است (صفر تا صد تربیت نیروی انسانی بخش سلامت در اختیار وزارت بهداشت است).

کمبود تخت بیمارستانی، از نگاه مسئولان حوزه سلامت:

مسئولان حوزه سلامت، در موقعیت­های زمانی و مکانی گوناگون به معضل کمبود تخت بیمارستانی در کشور اشاره نموده­اند ازنظر برخی مسئولان، کمبود تخت بیمارستانی، با مقایسه تعداد تخت بیمارستانی در کشور با استاندارد­های جهانی اثبات می­شود بنابراین، با احتساب سرانه ۱۷ تخت بیمارستانی ، و با در نظر گرفتن استاندارد جهانی 25 تا 30 تخت بیمارستانی به ازای 10 هزار نفر، نظام سلامت کشور با کمبود ۸۰ تا 100 هزار تخت بیمارستانی مواجه است در جدول (۱)، به گزیده­ای از سخنان منتشرشده راجع به کمبود تخت بیمارستانی توسط مسئولان حوضه سلامت اشاره‌شده است.

src=/images/docs/000455/455207/images/550xNx59.jpg.pagespeed.ic.gSdZ1STI7T.jpg

وضعیت تخت بیمارستانی در کشور و مقایسه آن با سایر کشورها: تعداد تخت­های بیمارستانی موردنیاز در سیستم بهداشتی- درمانی کشور­ها، به عوامل گوناگونی ازجمله ساختار اجتماعی و الگوهای بیماری[1]، کارایی تشخیص و درمان و ارائه مراقبت های جایگزین بیمارستانی[2] وابسته است و هر کشور با توجه به عوامل ذکرشده، در رابطه با تخت ­های موردنیاز اقدام می­ کند.

ازنظر برخورداری تعداد تخت بیمارستانی ژاپن با دارا بودن ۱۳۸ تخت به ازای ۱۰ هزار نفر بیشترین سهم و کره جنوبی با 103 و المان با 82 تخت بیمارستانی در رده­های بعدی قرار دارد. کشور مالی نیز با دارا بودن 1 تخت بیمارستانی به ازای هر 10 هزار نفر کمترین سهم را دارد. در نمودار 1، تعداد تخت بیمارستانی ایران به همراه سایر کشورهای منطقه شرق مدیترانه نشان داده‌شده است[3]. (ایران بر اساس تقسیم ­بندی سازمان بهداشت جهانی در منطقه شرق مدیترانه واقع‌شده است)

src=/images/docs/000455/455207/images/550x335ximage001,2811,29.png.pagespeed.ic.3mowYbKtR_.png

از آمارهای ارائه‌شده در نمودار 1، می‌توان نکات ذیل را استنباط کرد.

نسبت تخت­های بیمارستانی به ­ازای جمعیت واحد در اکثر کشورهای شرق مدیترانه از میانگین جهانی کمتر است و فقط نسبت تخت­ های بیمارستانی کشور­های لیبی، تونس و لبنان از میانگین جهانی بیشتر است.

نسبت تخت­ های بیمارستانی به ازای جمعیت واحد در ج.ا ایران از میانگین جهانی به‌اندازه 9 واحد کمتر و از میانگین منطقه به‌اندازه 5 واحد بیشتر است.

برخی مسئولان حوزه سلامت، "استاندارد تخت بیمارستانی" در جهان را 26 تخت بیمارستانی به ازای 10 هزار نفر جمعیت، ذکر کرده­ اند درحالی‌که تعداد 26 تخت بیمارستانی، میانگینِ تعداد تخت بیمارستانی در دنیا است و مفهومی به­ عنوان "استاندارد تخت بیمارستانی" تعریف‌نشده است.

برخی مسئولان حوزه سلامت، تعداد تخت­های بیمارستانی کشور را با کشورهای توسعه‌یافته مانند ژاپن، کره جنوبی و آلمان مقایسه می­ کنند درحالی‌که کشور هیچ سنخیتی ازلحاظ اقتصادی، اجتماعی و سیاسی با حوزه سلامت کشورهای مذکور ندارد.

گرچه وضعیت تعداد تخت­های بیمارستانی در کشور در مقایسه با میانگین تعداد تخت­ های بیمارستانیِ کشورهای منطقه شرق مدیترانه مطلوب است با این‌وجود کشور از توزیع نامتوازن تعداد تخت­ های بیمارستانی رنج می­برد بطوری که 43 درصد تخت­ های بیمارستانی بخش خصوصی در تهران واقع است همچنین در بخش دولتی مشاهده می­شود که تعداد تخت ­های فعال بیمارستان­های دولتی استان تهران در سال 1384 از تعداد تخت­ های فعال بیمارستان­های دولتی 19 استان دیگر شامل استان­های هرمزگان، مرکزی، کهگیلویه و بویر احمد، کردستان، قم، قزوین، سیستان و بلوچستان، سمنان، زنجان، خراسان شمالی و جنوبی، چهارمحال و بختیاری، بوشهر، ایلام، اردبیل، یزد، همدان، گلستان و کرمانشاه بیشتر است[4].

در این راستا، سیاست­های وزارت بهداشت مبنی بر ساخت بیمارستان­های بزرگ، اصلاح تعرفه ­ها در بخش هتلینگ و اقتصادی کردن سرمایه­گذاری در حوزه صنعت بیمارستانی، ضمن گسترش تخت­های بیمارستانی در مناطق برخوردار کشور، وضعیت توزیع تخت­ های بیمارستانی در کشور را وخیم ­تر خواهد کرد.

با توجه به اینکه کارایی و اثربخشی تخت­های بیمارستانی، وابسته به نیروی انسانی(عمدتاً پزشک و پرستار) شاغل در حوزه سلامت است در بخش دوم، تلاش شده است به بررسی و مقایسه تعداد شاغلین حوزه سلامت در ایران، کشورهای منطقه شرق مدیترانه بپردازیم.

وضعیت نیروی انسانی در کشور و مقایسه آن با سایر کشور­ها: یکی از شاخص­های مهم ارزیابی بخش سلامت بررسی تعداد نیروی انسانی شاغل، ازجمله پزشک و پرستار در بخش سلامت به ازای 10 هزار نفر است .

ازنظر سرانه پزشک در بخش سلامت، کشور قطر با دارا بودن 77.4 پزشک به ازای 10 هزار نفر جمعیت، دارای بیشترین سرانه پزشک در جهان است کشور لیبریا، با سرانه 0.1 پزشک به ازای 10 هزار نفر جمعیت دارای کمترین سرانه پزشک در جهان است.

ازنظر سرانه پرستار و ماما ، کشور سوئیس با دارا بودن 173.6پرستار و ماما به ازای 10 هزار نفر جمعیت، دارای بیشترین سرانه پرستار و ماما در جهان است کشور نیجر نیز، با سرانه 0.1 پرستار و ماما به ازای 10 هزار نفر جمعیت دارای کمترین سرانه پرستار و ماما در جهان است.

در نمودار 2 تعداد پزشک، نمودار 3 تعداد پرستار و ماما در ایران و کشور­های منطقه بر اساس داده ­های سازمان بهداشت جهانی در سال­های 2013-2006 نشان داده‌شده است.[5]

src=/images/docs/000455/455207/images/550x277ximage003.png.pagespeed.ic.s7Nxx0P2K5.png

از نمودار 2، می‌توان نکات ذیل را استنباط کرد.
1- سرانه پزشک به ازای 10 هزار نفر جمعیت در 10 کشور منطقه شرق مدیترانه از میانگین جهانی بیشتر است.

2- سرانه پزشک در ج.ا ایران از میانگین جهانی و میانگین منطقه شرق مدیترانه کمتر است.

3- سرانه پزشک در ج.ا. ایران کمتر از کشورهای حاشیه خلیج‌فارس شامل کویت، امارات متحده عربی، عمان، عربستان و قطر است. و سرانه پزشک در ج.ا. ایران فقط از کشور همسایه پاکستان با اختلاف اندک بیشتر است.

4- سرانه پزشک در ج.ا ایران در منطقه شرق مدیترانه، تنها از کشور­های سومالی، یمن، جیبوتی، افغانستان، سودان، عراق، و مراکش بیشتر است.

src=/images/docs/000455/455207/images/550x214ximage005.png.pagespeed.ic.Lpysfy-SWI.png

از نمودار 3، می‌توان نکات ذیل را استنباط کرد.
1- سرانه پرستار و ماما به ازای 10 هزار نفر جمعیت در اکثر کشورهای شرق مدیترانه از میانگین جهانی بیشتر است.

2- سرانه پرستار و ماما در ج.ا ایران از میانگین جهانی و میانگین منطقه شرق مدیترانه کمتر است.

3- سرانه پرستار و ماما در ج.ا. ایران کمتر از سرانه پزشک در کشورهای حاشیه خلیج‌فارس ازجمله بحرین، کویت، عربستان، عمان و قطر است. و سرانه پزشک در ج.ا. ایران فقط از کشور همسایه پاکستان با اختلاف بیشتر است.

4- سرانه پزشک در ج.ا ایران در منطقه شرق مدیترانه، از کشور­های سومالی، افغانستان یمن، جیبوتی، سودان و مراکش بیشتر است.

به‌طورکلی وضعیت سرانه نیروی انسانی حوزه سلامت از قبیل پزشک، پرستار و ماما، بحرانی­تر از وضعیت تخت­های بیمارستانی در کشور است. بحران کمبود پزشک در کشور موجب شده است، حوزه سلامت در تأمین نیروی انسانی مناطق محروم و توسعه‌نیافته با محدودیت مواجه می­شود از بعد اقتصادی، نظام سلامت برای تأمین نیروی متخصص مناطق محروم ناچار به تزریق منابع مالی هنگفتی است.

همچنین به دلیل تقاضای بالای خدمات سلامت در جامعه و کمبود نیروی انسانی متخصص در نظام سلامت، مدت‌زمان ارائه خدمات پزشکان عمومی، متخصص و پرستاران، افزایش می­یابد درحالی‌که، افزایش مدت‌زمان ارائه خدمات طبی می­تواند آثار زیانباری بر سلامت بیمار و جامعه داشته باشد ازاین‌رو مشاهده می­شود بیشترین ساعات کاری پزشکان اروپایی متعلق به آلمان، با 55 ساعت کار در هفته است[6].

ازلحاظ اشتغال‌زایی، ج.ا ایران جایگاه مناسبی در مشاغل ایجادشده از رشته­های پزشکی و پرستاری در میان کشورهای منطقه شرق مدیترانه را ندارد بطوریکه نیروی فعال و شاغل به ازای 10 هزار نفر جمعیت، در کشور قطر 8.5 برابر ج.ا ایران است و در کشورهای لیبی، عربستان و عمان بیش از سه برابر ایران است(نمودار 4) ازاین‌رو، می­توان به سیاست­ های انقباضی درزمینه اشتغالِ حوزه سلامت توجه کرد و از حوزه سلامت به‌منزله زمینه بالقوه اشتغال‌زایی در آینده یادکرد.

src=/images/docs/000455/455207/images/550x331ximage007.png.pagespeed.ic.XQUB_2TNCo.png

* پژوهشگر پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت

[1]. McKee M et al. Pressures for change. In: McKee M, Healy J, eds. Hospitals in a changing Europe. Buckingham,
Open University Press, 2002:36–58.

[2]. Hensher M, Edwards N. The hospital and the external environment: experience in the United Kingdom. In:
McKee M, Healy J, eds. Hospitals in a changing Europe. Buckingham, Open University Press, 2002:83–99.
[3]. World health statistics 2014، WHO
[4]. بررسی وضعیت تخت­های بیمارستانی کشور، زهرا عبدی
[5]. World health statistics 2015، WHO
[6]. Kok, L. Lammers, M. and Tempelman, C. (2012) Remuneration of medical specialists. Amsterdam: Commissioned by the Dutch Ministry of Health, Welfare and Sport

تاريخ انتشار: ۱۳۹۵/۱۲/۲۹  |  ساعت انتشار: ۱۱:۵۰  |  کد خبر: ۳۰۵۳۲۰۴  |  منبع: جامعه خبری الف  | 

نظر شما

- از تایپ جملات فارسی با حروف انگلیسی خودداری نمایید.
- از ارسال پیام های تکراری که دیگر مخاطبان آن را ارسال کرده اند خودداری نمایید.
نام:
ایمیل:  
نظر:  
کد امنیتی :
 

ارسال